Czym jest rozwój duchowy?

Idea rozwoju duchowego to filozoficzne i religijne założenie, że ludzie (i cała natura) ewoluują według określonego kosmicznego wzoru, którego celem jest oświecenie; realizowanie pewnego z góry określonego potencjału ukrytego w niematerialnym pierwiastku istot żywych. Przyjrzyjmy się bliżej temu tajemniczemu pojęciu, a może uda nam się znaleźć w miarę zadowalającą i zwięzłą definicję.

Istnieje bardzo wiele definicji rozwoju duchowego. Są przy tym tak od siebie różne, że wydawać by się mogło, iż wzajemnie się wykluczają. Z grubsza można je podzielić na definicje kosmologiczne (opisujące rozwój duchowy w makroskali, czyli z punktu widzenia wszechświata itp.) oraz osobiste (koncentrujące się na rozwoju indywidualnym jednostki). Inny podział możemy przeprowadzić następująco:

- teorie holistyczne – uznające wyższe rzeczywistości i istoty (np. Boga);

- teorie idealistyczne – przedstawiające rzeczywistość jako emanację umysłu lub ducha;

- teorie niedualistyczne – utrzymujące, że nie istnieje żaden podział między rzeczywistością fizyczną a duchową.

Jakichkolwiek dokonywać podziałów, we wszystkich definicjach znajdziemy wspólne elementy, niejako uniwersalne przesłanki świadczące o powszechności idei rozwoju duchowego. Odnoszą się one do domniemanej ostatecznej rzeczywistości czy też określonego poziomu, do którego na drodze ewolucyjnych przemian dążą wszystkie istoty żyjące (a w niektórych przypadkach również byty nieożywione). Duchowość określana jest jako „najgłębsze wartości i znaczenia, według których żyją ludzie”[1].

Wszelkie praktyki duchowe, zarówno modlitwa, jak i medytacja czy kontemplacja, mają na celu rozkwit życia wewnętrznego jednostki, pozwalając jej doświadczać więzi w wyższą rzeczywistością. Co do zasady ta więź ma uszlachetniać człowieka; otwierać mu drogę do rzeczy wykraczających poza pojmowanie zmysłowe i intuicyjne. Rozwój duchowy jest często określany jako droga prowadząca do najwyższego, uniwersalnego celu.

Każde zdarzenie w życiu człowieka jest częścią jego duchowej ścieżki, każda pojawiająca się myśl jest jednym krokiem. Co więcej, nie ma zdarzeń pozbawionych znaczenia, choć niektóre wydają się ważniejsze i bardziej doniosłe, a inne przemykają prawie niezauważone. Każdy krok jest potrzebny, by dotrzeć do celu. Tak jak każdy stopień trzeba przejść, by dostać się na kolejne piętro budynku.

Dlaczego tak ważna jest duchowość?

Najlepszą odpowiedzią na to pytanie są słowa Jezusa: „Człowiek nie może żyć samym chlebem”. To znaczy, że istota ludzka potrzebuje od życia czegoś więcej niż tylko zaspokojenia podstawowych potrzeb. Nasze umysły wykraczają poza pożywienie, schronienie i rozmnażanie. Ograniczenie się do tych trzech rzeczy prowadzi do poczucia braku życiowego spełnienia.

Osiągając pewien poziom intelektualnej i duchowej dojrzałości, nie przestajemy dalej szukać. Wiemy, że jest coś więcej i aktywnie do tego dążymy. Z tego powodu czytamy kolejne książki, słuchamy wywiadów z nauczycielami duchowymi, bierzemy udział w seminariach i pokazach filmowych. Wchłaniamy kolejne dawki informacji i analizujemy je. To bardzo ważne: analiza, a nie bezkrytyczne przyjmowanie wszystkiego, co usłyszymy.

Duchowość a rozwój duchowy

W tym miejscu jestem zmuszony napisać kilka słów na temat samej duchowości. Nie powinniśmy jej mylić z pojęciem rozwoju duchowego. Są to sprawy ze sobą związane, ale nie są tym samym. Podczas gdy rozwój to konkretne działania, sama duchowość obejmuje wszystko związane z duchem: filozofię, religię, idee itd. Nie wszystko to jednak jest rozwojem. Wspomniane przed chwilą przyjmowanie czegoś na wiarę nie jest rozwojem duchowym. Jeśli zaakceptujemy punkt widzenia innego człowieka, nie przeanalizujemy go i nie ustosunkujemy doń własnego światopoglądu – będzie to tylko bierne przyjmowanie. Tak jak gąbka wchłania wodę, tak słuchacze duchowych przywódców biorą cudze teorie za swoje własne. To najczęstszy błąd. Ludzie mylą naśladownictwo z nauką.

Stąd można wysnuć prosty wniosek, że religia niekoniecznie musi oznaczać rozwój duchowy. Najczęściej wręcz w nim przeszkadza. Pozostając biernym wyznawcą jakiejś doktryny (takich osób jest niestety najwięcej) tkwimy w miejscu. Nie rozwijamy się duchowo. Dopiero podjęcie działania polegającego na analizowaniu otrzymywanych informacji oraz odrzucaniu ich lub akceptowaniu w zależności od wyników analizy może być określane mianem rozwoju. Tak więc rozwój duchowy dokonuje się przez zwiększanie wiedzy i zrozumienia poszczególnych elementów rzeczywistości, jednocześnie bez tracenia z pola widzenia większej całości.

OK. Tyle się napisałem o rozwoju duchowym, ale przecież szukałem krótkiej (acz treściwej) definicji tego zagadnienia. Moje poszukiwania dobiegły końca wraz z końcem analizowania materiałów zebranych na potrzeby niniejszego artykułu, zatem definicja przedstawia się następująco:

[1] Philip Sheldrake, A Brief History of Spirituality, Wiley-Blackwell 2007 p. 1-2

Powrót do spisu treści:
Poradnik duchowy dla początkujących